Pengunjung

Kamis, 07 November 2013

_::Belajar Bahasa Bali::_

Katuturan Juru Boros

(Cerita Sang Pemburu)

Ada reke juru boros katuju mamanggihin pedanda nyedek marayunan empehan, madu santen minakadi ajengan. Ditu I juru boros matur, ratu pedanda, punapi sane rayunan pedanda punika. Menong ida pedanda tan pasawur, apan ida sedek ngegengbetara.

Malih matur I juru boros, kakegawok titiyang ngantenaning swabawan pedanda ngerayunan, inab kalangkun becik sad rasane. Bilih pedanda suweca, titiyang mamitang akidik. Sawusan ida pedanda merayunan, raris ida mawacana, duh nene cai juru boros, lungsuran bapane dahar, apang cai nawang rasan enpehan, santen nuwah madu. Lawutang suba dahar. Raris katunas tur katoda antuk I juru boros paica punika.

Kagegawok ipun antuk kalewihan rasane, tumuli ipun matur ring pedanda, inggih ratu ring dija keniyang pedanda sadrasane puniki. Mawacana ida pedanda, I lembu komaang bapa. Antuk katambetan ipun I juuru boros, nenten ipun uning ring sipta ning rawos, raris ipun matur , inggih ratu pedanda, yan wantah pedanda, suweca titiyang icen numbas lembu ndrewene aji kutus tali. Raris kapicayang lembu punika antuk ida pedanda, tur raris baktana budal ring I juru boros. Sarawuhnyane jumah, irika ipun menanah neda empehan. Raris I lembu katagihin empehan, minyak kali madu. Sapunika hi n empehan, yan an pespes susun ipun. Sapunika dagingipun, yan tan pangidrajalane taler incepang kalih yan tang margiyang arepe ring satru, sinah tan mapikenoh. Sapunika Kaman. Antuk titiyang nganutin mamargan sang purusa.

Samalihnya, mangda sampun pademe sangkaning tan pawiweka. Taler petutnyane tangkeping punika I meseh.

Wawu asapunika pajarnyane I buyung, sumawur reke I gadangan sarwi kenyem, nah ento saja beneh uka pamunyin caine.

Nanging yan tuwah pada ja geden musuhe teken I dewek nyandang geguwaning darma yudane. Buka jani sawireh gedenan tur kaiinawa, sing da seneng buka keto. Idep baline masih saking pangindrajalane anggon, asihin malu I gajah, apang dadi boh. Yan pineh dadi baan mangda dadi katurunan sangyugapadane ane riin kala anyd taluh nyane ring tengah pasihe. Ane nuwani sang Yupadana nenten sebet. Wireh iya ngelah kekasihan sang garuda. Ento reke sang garuda katunas icain. Sang katunas icain kahyun tur suma kuta pacing mudalang taluhnyane.

Keginan lega manahnya I paksi tinil , wireh suba sang garuda sumanggem pacing ngerawuhan taluhnyane. Tumuli sang kalih. I Yudapana teken sang Garuda mamargi, mapinunas ring ida betara wisnu ngandikanyang, apang pada mapinunas ring Sanghyang baruna. Gelising crita, kasidan reke pinunasnya. Dening keto lega pesan I paksi tinil luwa muwani, reh taluhnyane prasida budal saking pitulungannya I pasuwiterayan. Nah yan buka ketoo, daginga beli cai pada mekejang, jalan selikang pangidrajalane dudi anggon ngamusuhin I gajah, mangda sida purna gawene, tur apang ada cihna buwat kesaktiyyane masuwitera.

Kala irika I paksi belatuk mapajar, saja beneh sapamunyin cai ne. ne jani beli nuturang teken cai makejang. Ipidan beli maan luwas kaalas nandakawanane. Mawastu ditu beli ngacundukan macan berak kaliwat layah tur bedak, bungutnyane enggang kabatek baan beragnyane, masayuban batan kayune. Kapiwelasan keneh baline ngantonang, tumuli takoning beli, kene patakon baline, apa pakewehe ane tepuking cai, dadi cai nongos ditu. Yan kene undak caine, tan pariwangde cai lakar mat, yen ada juru boros teka mai. Sumawur iya I macan, buwat entone saja, liwat kasikitan icange, bane icing sukakin tulang. Kerana icing sukak, reh I pidan icing ngamah manusa, ento tulange nyukakin. Yen ada anak nyidayang nga adang sukak icange, lakar upahing atin buron paingenan akelan. Keto kuwi sesangin icange, sing eda icing aduwa. Ditu lantas beli masawut , nah, ento yan saja keto buka pamunyin caine, lawutang enggangang bungut caine.

Deweke lakar nyelepin kakolongan caine, perayanelahin sukak caine. Pameragat sida baan beli nelahin sukaknyane I macan. Lega pesan I macan dening suba sida ilang baan beli kasakitanne. Sawatara meletan abulan a tengah, tepukin beli iya nuju ngamah bangken manusa. Ditu beli matinget iya I macan buka pasangketannyane malu. Lawut sautina baan munyi banggeras, kene munyinne, yen keken cai belog, corah. Dija ada patut anake buka kai buron gede bakal nunas urip tekening kai. Ento duk caine di kakolongan awake, yan tan saking awake medalem anake buka aba sinah bakat pakpak acapelokan, dija petbalih ibahurip ibane teka katowanga beli. Wireh keto marabeli tau teken kauluk-uluk. Dadinyanya beli amurang-murang lampah, reh beli nyet teken kauluk-uluk buron derowakamitra.

Irika raris I paksi suing kenyem, dening uning ring siptan switerannya. Nanging sawiren ipun gumanti anak waged ring sastra, raris ipun mapajar, nah ento misadiya pisan. Yan tiyang celor ring ubaya, apang tiyang memanggihhin kawon, palan tiyange mreta wada. Wireh asapunika pajarnyare I siung, sumawur reke I belibis, antuk mula uning ring unggah ungguhinh rawos. Kaping kalih darma satiya wacana. Raris I belibis mapajar, pisan, pisan ane jani majalan. Yan suba napak di alase, di arepanya I gajah, depang I dewek lakar nyotot matanne, apanga iya pules. Lakar juking ketekulanne apanga iya nyak pules. Sumawur I guak, yan suba iya pules, I buyung , sasubanne iya buta, icing naluhin matanne, mangdene muled, mapuwara iya kesakitan baan berung. Mapajar malih guake, disubane iya nandang buta tur berung depang iya I gadangan, apang meragatan. Sumawur I gadangan, buwat entene, yan iya subanandang buta tur berung, I dewek mamanyi di pangkunge dalem apang kadenna ditu ada yeh. Ditu pedas iya bakal ulung nibening jurang, reh iya tuwara ngatonan rurung.

Gelising crita sami sampun mamargi tur sampun rawuh ring arepan ipun I gajah. I gajah tan wenten pisan ipun miher ring kerawuhan satru mawisesa, reh kawesa antuk manahe kalintang meme, mawinan ipun tan sumatrangsaya ring pakeweh.

Magkin critanen sahekaprayan ipun I paksi, sampun pada nyidayang kadi sanggupnyane, mawihan buta reke punika I gajah tan ngantenang margi. Kenginak esek manah ipun, dening ipuntan ngantenang margi, kalut nandang bedak layah, ngarereh teda ipun tan wenten polih. Mawastu karenga munyinyane I gadangan kapitahenan irika wenten polih. Mawastu karenga munyinyane I gadagan kapitahenan irika wenten toya, tan wenten ipun uning ring kena pangupaya. Punika duwaning tan sumangsaya pamargannyane ungsi pamunyin I gadagan, pamuput ulung ipun ring pangkunge dalem, kadi gunung rubuh wiyakti tibanya I gajah. Irika keringan paksine sami nyuriyakin kepatiyan ipun gajah.

Critane sepadem ipun gajah, kalintang suka idup ipun I suing. Rauhing alase reke sami resti, dening wusan reke tarune karusak, sane patut mawoh jantos tasak-tasak ten wenten ipun karusakan. Punika elih kepupuwang antuk I paksi sami, minaka laban ipun anjayengsatru.

Sapunika kacrita sane patut pamangan ida sang suradarma, nenten ida naenin mapakhyun negepang indik kalingane purana sastrane sane patut kaanggen nyluhin. Yening wenten musuh purun mapadu arep wiyadin antuk pangupaya, ingan antuk ida nangkepin, tan wenten keni kasingseyang antuk I meseh. Daging ipan titiyang nunas gengrena sinampura pisan ring palungguh I ratu reh titiyang mapi-mapi uning ring kalinganing sastra kalih tutur. Mawinan titiyang kadi prasangga atur. Kaping kalih akeh pisan pratiwimban ipun. Amonapi kasaktiyan jadmane adiri yensareng keh ngarebut.

Wawu sapunika aturnya I patih Sambada, raris kenyem ida sang Nandaka, sarwi ngandika, “duh, cai Sambada, indayang buwing tuturang satuanya. Nyen ane mati kena pangidrajala. Matur I patih Sambada, inggih, yan I ratu mapikarsa ring satuan ipun titiyang mangkin nguningayang.

"Salam Uri-Uri kabudayan nusantara" [Ghonim]

Tidak ada komentar:

Posting Komentar